Συνέντευξη: LesbianPortal
Εν αναμονή της απόφασης του Δικαστήριου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για την υπόθεση "Baby Sara", το LesbianPortal έχει την τιμή να σας παρουσιάσει ομοεθνείς που ζουν και εργάζονται εκτός Ελλάδας και Ευρώπης, και που απολαμβάνουν ισονομία και ισότητα στην οικογενειακή τους κατάσταση αλλά και την γονεϊκή τους ιδιότητα. Με ιδιαίτερη χαρά λοιπόν μιλήσαμε με την Κατερίνα για την ιδιότητά της ως λεσβία, μόνη μητέρα ενός πανέμορφου, μαύρου αγοριού, 5 ετών. Την ευχαριστούμε θερμά για την εμπιστοσύνη της.
Λίγα λόγια για εσένα και την οικογένεια σου.
Ονομάζομαι Κατερίνα Αθητάκη και γεννήθηκα στην Ζιμπάμπουε το 1974 (τότε λεγόταν Ροδεσία) ως το τρίτο από τα πέντε παιδιά μιας ελληνικής οικογένειας μεταναστών εκεί. Όταν ήμουν 15 ετών, η οικονομική και πολιτική κατάσταση ανάγκασαν τους γονείς μου να μετεγκατασταθούν στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής. Τελειώνοντας το Λύκειο στο Γιοχάνεσμπουργκ δούλεψα ένα χρόνο στην οικογενειακή επιχείρηση πριν παρακολουθήσω το Bible School και στη συνέχεια ασχοληθώ με μια εθελοντική ομάδα με το όνομα YWAM (Youth With a Mission).
Στα 23 μου συνειδητοποίησα, και αποφάσισα ταυτόχρονα, ότι δεν πρέπει να αγνοώ τον σεξουαλικό μου προσανατολισμό, και έτσι «βγήκα από την ντουλάπα» πρώτα σε εμένα την ίδια και στη συνέχεια, μέσα στα επόμενα 2 χρόνια, ενημερώνοντας πολύ καλές μου φίλες και φίλους. Όταν ήμουν 24 ετών, το 1998 δηλαδή, οι γονείς μου ενοχλημένοι από την μεγάλη αύξηση της εγκληματικότητας στην Νότια Αφρική αποφάσισαν να επιστρέψουν στην γενέτειρά τους, την Κρήτη. Τα δύο μικρότερα αδέρφια μου πήγαν μαζί τους όπως και η μεγάλη μου αδερφή μετά τον θάνατο του πατέρα μου.
Εγώ παρέμεινα στην Νότια Αφρική και σταδιακά πέρασα στο εμπόριο, εκμεταλλευόμενη κατά κάποια έννοια την εμπειρία που είχα ήδη αποκομίσει από την οικογενειακή επιχείρηση, και μετά από 2,5 χρόνια ως υπεύθυνη βενζινάδικου προσλήφθηκα, το 2000, σε μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαιοειδών στη χώρα. Μέσα στα επόμενα 11 χρόνια κατάφερα να ανελιχθώ στην ιεραρχία της συγκεκριμένης εταιρείας παρ’ όλες τις γνωσιακές ελλείψεις που είχα για το χώρο των πετρελαιοειδών, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την πρότασή τους το 2008 να αναλάβω υψηλή διευθυντική θέση στο Κέιπ Τάουν -μια πόλη που πάντα ονειρευόμουν να ζήσω.
Το 2011 όμως, αποφάσισα να παρακολουθήσω νυχτερινά μαθήματα μαγειρικής ώστε να πιστοποιηθώ ως chef. Με το πέρας αυτής της εκπαίδευσης, άφησα την δουλειά μου, όπου εκμεταλλευόμενη μια μικρή χρηματοδότηση και μια μικρή εκπαιδευτική περίοδο στην Κρήτη άνοιξα ένα μικρό delicatessen, το “Katerina’s Kitchen” στο Blouberg. Δυόμισι χρόνια όμως μετά, μου έγινε μια πολύ καλή πρόταση, από μια οικογενειακή επιχείρηση πετρελαιοειδών και ακινήτων, με ευρύτατο κύκλο εργασιών σε όλη την Νότια Αφρική. Προς το παρόν ακόμη εργάζομαι μαζί τους ως Επιχειρησιακή Διευθύντρια.
Αν και «λεσβία μόνη» πως, πότε και γιατί αποφάσισες να προβείς σε υιοθεσία; Τι έπαιξε ρόλο κατά τη γνώμη σου;
Πάντα ήθελα να υιοθετήσω παιδιά, ήταν κάτι που γνώριζα ότι θα κάνω από πολύ μικρή ηλικία. Πρόσφατα, μια πολύ καλή φίλη μου θύμισε ότι, όταν είχαμε πρωτογνωριστεί σαν έφηβες, ένα από τα πρώτα πράγματα που της είχα πει ήταν ότι θα υιοθετούσα παιδιά, ότι θα ήμουν an adoptive mom! Τα αγαπώ τα παιδιά και κατά μια έννοια παραμένω και εγώ ένα παιδί.
Εν τέλει, το 2015, κατάφερα να δώσω τέλος σε μια μακροχρόνια σχέση, μια σχέση με πολλά προβλήματα, και συνειδητοποίησα ότι δεν είχα υλοποιήσει το όνειρο ζωής, να υιοθετήσω δηλαδή παιδί. Έτσι ξεκίνησα να προσεγγίζω τους αρμόδιους οργανισμούς εδώ στην Νότια Αφρική, από τους οποίους αρκετοί με συμβούλεψαν να το ξεχάσω γιατί κατά την άποψή τους τα 41 χρόνια μου ήταν ανασταλτικός παράγοντας, παραήμουν μεγάλη κατά την άποψή τους.
Μετά από πολύ γραφειοκρατία, χρονοβόρες διαδικασίες επιλογής και άλλες ψυχοφθόρες ταιριάσματος, με τη βοήθεια από έναν ιδιωτικό οργανισμό υιοθεσιών, στις 15 Σεπτέμβρη 2016, οδηγώντας για να πάω στην δουλειά μου, και ευρισκόμενη κυριολεκτικά στη μέση του πουθενά, μου τηλεφώνησαν για να μου πουν ότι είχα ταιριάξει με ένα πανέμορφο, εφτά μηνών, μωράκι. Τον φρόντιζαν σε ένα καταπληκτικό βρεφοκομείο, 15 χλμ μακριά από εμένα.
Σχεδίαζα το 2020 να προχωρήσω και σε μια δεύτερη υιοθεσία, αλλά με την αβεβαιότητα που έφερε η πανδημία COVID-19, το καθυστερώ προς ώρας. Σκοπεύω όμως να υιοθετήσω τουλάχιστον ένα ακόμη παιδί, και γιατί όχι και δύο, πρώτα ο Θεός. Δεν θα ήταν υπέροχο να υιοθετήσω αδελφάκια που διαφορετικά θα ήταν χωριστά;
Τι νομικές δυσκολίες αντιμετώπισες για να γίνει πραγματικότητα το όνειρό σου για γονεϊκότητα; Και πέρα από τις γενικότερες, υπήρξαν πιο συγκεκριμένες δυσκολίες στο να υιοθετήσεις τον γιο σου λόγω του σεξουαλικού σου προσανατολισμού, ως λεσβία γυναίκα; Εάν όχι, ποιοι είναι οι λόγοι κατά τη γνώμη σου;
Υπάρχουν πολλές υλικοτεχνικές προκλήσεις στη διαδικασία υιοθέτησης στη Νότια Αφρική, κυρίως επειδή τόσο τα δικαστήρια μας όσο και οι κοινωνικοί λειτουργοί μας έχουν τεράστιο φόρτο εργασίας. Όταν πήρα για πρώτη φορά την επιμέλεια του γιου μου, έγινε στη βάση το ότι διορίστηκα ως νόμιμος κηδεμόνας του για δύο χρόνια. Και όντως χρειάστηκαν δύο χρόνια για να εγκριθεί η υιοθεσία και να ολοκληρωθεί η γραφειοκρατία.
Παρά τις καθυστερήσεις και μερικές φορές τη στρεσογόνα διαδικασία, ήμουν τυχερή επειδή το γραφείο υιοθεσίας που χρησιμοποίησα ήταν συνέχεια δίπλα μου και με καθοδήγησε στο τι να κάνω και με ποιον να μιλήσω. Χωρίς αυτούς θα είχα χαθεί.
Για το ειδικότερο όχι, ευτυχώς δεν αντιμετώπισα δυσκολίες να υιοθετήσω ως λεσβία μαμά. Το σύνταγμα της Νότιας Αφρικής με προστατεύει από την άποψη της ισότητας και το γεγονός ότι υιοθέτησα μέσω ιδιωτικής υπηρεσίας υιοθεσίας το έκανε αναμφίβολα ακόμη πιο εύκολο.
Αντιμετώπισες οποιαδήποτε δυσκολία / ενόχληση στην ανατροφή του παιδιού σου λόγω του σεξουαλικού σου προσανατολισμού ή της οικογενειακής σου κατάστασης;
Ανήκω στις τυχερές… η μαμά μου, για παράδειγμα, αρχικά ήταν πολύ δύσπιστη στο να υιοθετήσω ένα παιδί από διαφορετική φυλή και κουλτούρα από τη δική μας. Ανησυχούσε με το γεγονός ότι ήμουν στα σαράντα μου και θα ήμουν ανύπαντρη μάνα. Νομίζω ότι, κυρίως, ανησυχούσε για την ικανότητά μου να αντιμετωπίσω τις πιέσεις που δέχεται κάθε γονιός, καθώς επίσης και για τις περαιτέρω δυσκολίες που θα αντιμετωπίζαμε ως μη συμβατική (διαφορετική) οικογένεια. Εκ των υστέρων κρίνοντας, οι ανησυχίες της έχουν πολύ νόημα, αν και η πραγματικότητα είναι ότι είναι μακράν η μεγαλύτερη φαν του γιου μου. Πριν από την COVID μας επισκέπτονταν κάθε Δεκέμβριο και είναι αχώριστοι όταν είναι εδώ. Η αγάπη και ο δεσμός που έχουν δε είναι πέρα από κάθε εξήγηση και συχνά αστειεύομαι και λέω ότι η μαμά μου με καλεί στο τηλέφωνο μόνο όταν θέλει να δει τι κάνει ο εγγονός της. Είναι επίσης σημαντικό για εκείνη ο γιος μου να μάθει να μιλάει την ελληνική γλώσσα. Δυστυχώς σταμάτησα να του μιλάω ελληνικά όταν ξεκίνησε το νηπιαγωγείο, κάνουμε όμως προόδους σε αυτό με σκοπό να διασφαλίσουμε ότι θα μπορεί να επικοινωνεί πλήρως και να σχετίζεται με τον ελληνικό πολιτισμό και τη γλώσσα, ειδικά επειδή εξετάζουμε σοβαρά το ενδεχόμενο να μετακομίσουμε στην Ελλάδα στο μέλλον.
Τόσο τα αδέλφια μου όσο και η ευρύτερη οικογένειά μου υπήρξαν απίστευτα υποστηρικτικοί και έχω σκλαβωθεί από τη συνεπή αγάπη και ενδιαφέρον που λαμβάνουμε και από άλλους συγγενείς, από Νορβηγία, Αυστραλία και Ελλάδα. Με πολλούς τρόπους, η υιοθέτηση του γιου μου, μου επέτρεψε να συνδεθώ με την ευρύτερη οικογένειά μου και η υποστήριξη που έχουν δείξει και συνεχίζουν να δείχνουν είναι υπέροχη.
Επίσης, είμαι τυχερή γιατί έχω εργοδότη που είναι πολύ υποστηρικτικός στην επιλογή μου να υιοθετήσω παιδί αλλά για να είμαστε και ειλικρινείς… πολύ περισσότερο γιατί διαβιώ με προνόμιο, στη Νότια Αφρική, λόγω της οικονομικής μου κατάστασης. Έχουν βέβαια υπάρξει ομοφοβικές, ακόμη και ρατσιστικές εμπειρίες αλλά πάντα ήμουν άνθρωπος με μικρό κοινωνικό κύκλο όπου είναι όλες και όλοι τους απίστευτα υποστηρικτικές/οί.
Γνωρίζει το κοινωνικό-εργασιακό σου περιβάλλον και η σχολική κοινότητα για τον σεξουαλικό σου προσανατολισμό; Αν ναι, πιστεύεις ότι αντιμετωπίζεσαι διαφορετικά λόγω της σεξουαλικής σου ταυτότητας και για τις όποιες δυσκολίες αποδοχής ποιοι είναι οι κύριοι λόγοι κατά τη γνώμη σου;
Πιστεύω ότι για τα πιο συντηρητικά μέλη της μεγάλης μου οικογένειας αυτό θα ήταν πιθανότατα ένα ζήτημα, αλλά δεν θα με εμπόδιζε να μοιραστώ το γεγονός αν ποτέ χρειαστεί. Στον πατέρα μου καθώς πέθανε το 2002 δεν το είπα, στην μητέρα μου όμως το συζήτησα πριν 7 χρόνια και παρόλο που δεν είμαι σίγουρη για τα συναισθήματά της για το ότι είμαι λεσβία, είμαι βέβαιη για τη φροντίδα και την υποστήριξή της τόσο σε μένα όσο και στον γιο μου.
Σε ότι αφορά τη ζωή μας εδώ στο Κέιπ Τάουν, νομίζω θα ήταν χαζό να πιστεύω ότι δεν μας συμπεριφέρονται διαφορετικά λόγω του σεξουαλικού μου προσανατολισμού. Δεν μας συμπεριλαμβάνουν πάντα σε συναντήσεις και δραστηριότητες και έχω διαπιστώσει με ενδιαφέρον ότι, ακόμη και προ COVID, κάποια από τα παιδιά που είναι στην ίδια τάξη με τον γιο μου κάπως «ξέχναγαν» να μας καλέσουν στις γιορτές τους και τα πάρτι… δεν θα μπορούσαν ποτέ να ταυτιστούν μαζί μας.
Καταλαβαίνω και αποδέχομαι ότι για πολλούς Νοτιοαφρικάνους, ανεξαρτήτως συνταγματικών δεσμεύσεων και κυβερνητικών επικλήσεων περί ανοιχτού, rainbow κράτους, αγωνίζονται να αποδεχτούν την ομοφυλοφιλία στο κατώφλι του σπιτιού τους. Έχουμε βέβαια κάποιες πολύ γνωστές γκαίυ προσωπικότητες στον αθλητισμό και τον πολιτισμό, η παραδοσιακή όμως μαύρη κουλτούρα παραμένει ευρέως πατριαρχική και ακόμη και σήμερα δεν αντιμετωπίζει με ισότητα τις γυναίκες, πολύ περισσότερο τους ομοφυλόφιλους ανθρώπους. Η Νοτιοαφρικανική κοινωνία στο σύνολό της παραμένει, έως σήμερα, συντηρητική κατά την άποψη και εμπειρία μου.
Ο γιος σου Κατερίνα, ως μέλος ΛΟΑΤΚΙ οικογένειας, έχει υποστεί διάκριση/εκφοβισμό; Εάν ναι, πώς αντιμετωπίστηκε ή επιλύθηκε; Τι είδους υποστήριξη έχει μια οικογένεια ουράνιου τόξου από το σχολείο ή/και τη πολιτεία στη χώρα σας;
Δυστυχώς ναι, ο γιος μου έχει δεχθεί bullying και στην παρούσα φάση είμαι σε συνεργασία με το σχολείο του για να επιλυθεί. Δεν συνδέεται όμως με την ΛΟΑΤ μορφή της οικογένειας μας. Το σχολείο δεν έχει παρά να αντιμετωπίσει την κατάσταση (κυρίως γιατί τους ασκώ συνεχή πίεση) και το γεγονός ότι μιλάμε για ιδιωτικό σχολείο, που μας βλέπουν ως πελάτες παρά ως γονείς, είναι συγκριτικό πλεονέκτημα. Δυσάρεστο αλλά είναι η αλήθεια.
Ο γιος μου αυτή τη στιγμή είναι μόνο 5 ετών και θα αρχίσει την πρωτοβάθμια εκπαίδευση σε δύο χρόνια από τώρα, στα 7. Υποψιάζομαι ότι τα δύσκολα είναι μπροστά μας όπου τα άλλα παιδιά θα κατανοούν περισσότερο ότι είμαστε μια διαφορετική οικογένεια.
Πιστεύεις ότι η Νότια Αφρική προστατεύει και προωθεί ίσα δικαιώματα για όλους τους πολίτες της; Με άλλα λόγια, προστατεύεστε εξίσου από το νόμο για θέματα οικογένειας, υγείας και κοινωνικής προστασίας όπως και οι ετεροφυλόφιλες οικογένειες;
Ναι! Χάρη στον Νέλσον Μαντέλα και το Σύνταγμα της χώρας. Το κεφάλαιο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα εμπεριέχει μια ολόκληρη παράγραφο για την ισότητα σύμφωνα με την οποία:
α. Όλοι είναι ίσοι ενώπιον του νόμου και έχουν το δικαίωμα στην ίση προστασία και όφελος του νόμου.
β. Η ισότητα περιλαμβάνει την πλήρη και ίση απόλαυση όλων των δικαιωμάτων και ελευθεριών. Για την προώθηση της επίτευξης της ισότητας, μπορούν να ληφθούν νομοθετικά και άλλα μέτρα που αποσκοπούν στην προστασία ή την προώθηση προσώπων ή κατηγοριών προσώπων, που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση λόγω αθέμιτων διακρίσεων.
γ. Το κράτος δεν μπορεί να διακρίνει άδικα άμεσα ή έμμεσα εναντίον οποιουδήποτε για έναν ή περισσότερους λόγους, όπως φυλή, φύλο, ταυτότητα φύλου, εγκυμοσύνη, οικογενειακή κατάσταση, εθνοτική ή κοινωνική προέλευση, χρώμα, σεξουαλικό προσανατολισμό, ηλικία, αναπηρία, θρησκεία, συνείδηση, πίστη, πολιτισμό και γλώσσα.
δ. Κανένα άτομο δεν μπορεί να κάνει αθέμιτες διακρίσεις άμεσα ή έμμεσα εναντίον οποιουδήποτε για έναν ή περισσότερους λόγους από την άποψη του εδαφίου (γ). Πρέπει να θεσπίζεται εθνική νομοθεσία για την πρόληψη ή την απαγόρευση αθέμιτων διακρίσεων.
Θα ήθελες να προσθέσεις κάτι που θεωρείς σημαντικό;
Ναι, θεωρώ σημαντικό να πω ότι γνωρίζω πολύ καλά ότι ζω με προνόμιο. Ως λευκή γυναίκα, ως απόφοιτη ιδιωτικής εκπαίδευσης στην Ζιμπάμπουε αλλά και υψηλής ποιότητας δημόσιας εκπαίδευσης στη Νότια Αφρική. Στην πραγματικότητα γεννήθηκα με προνόμιο. Είμαι όμως η εξαίρεση και όχι ο κανόνας και σίγουρα δεν είμαι ένα καλό μέτρο σύγκρισης για να αποκομίσει κάποιος μια ρεαλιστική εικόνα για την πραγματικότητα και τις εμπειρίες των περισσότερων ΛΟΑΤΚΙ+ στην Νότια Αφρική.
Πολλές και πολλοί από την ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα εδώ δεν έχουν το ιστορικό, εκπαιδευτικό, κοινωνικό και οικονομικό προνόμιο που έχω εγώ, και θα εκ διώχνονταν από τα σπίτια τους, θα εξοστρακίζονταν πραγματικά από τις οικογένειες τους εάν έβγαιναν ως ανοιχτά γκαίυ στην κοινωνία. Ανεξαρτήτως των προνοιών του Συντάγματος της χώρας, οι διορθωτικοί βιασμοί, η φυσική και ψυχολογική βία, όπως και άλλα πολλά εξακολουθούν να κυριαρχούν σε ορισμένες κοινότητες, και για κάθε δυνατό και υπερήφανο ΛΟΑΤΚΙ+ άτομο στη Νότια Αφρική, είναι σημαντικό να θυμόμαστε και τα υπόλοιπα κυνηγημένα παιδιά. Γιατί θα είμαστε πραγματικά ελεύθεροι μόνο όταν και ο τελευταίος ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωπος έχει την ίδια ελευθερία και ευκαιρία.
