Επιμέλεια: lesbianportal
Ο όρος γυναικοκτονία καταγράφηκε πρώτη φορά σε νομικό λεξικό του 1801 ως «femicide» από τον Joh Corry. Ωστόσο στη σύγχρονη εποχή αποδίδεται στην Dianna Russell, η οποία τον χρησιμοποίησε για πρώτη φορά το 1976 στο πρώτο Διεθνές Δικαστήριο για τα Εγκλήματα κατά των γυναικών υπογραμμίζοντας χαρακτηριστικά ότι «χρειάζεται να φθάσουμε σε μία συναίνεση προκειμένου να περιγράψουμε αυτό το σύνθετο, πολυεδρικό και πολιτισμικά εξαρτώμενο έγκλημα». Στη συνέχεια, το 2001 στο έργο της «Femicide in Global Perspective» επαναπροσδιόρισε τη γυναικοκτονία ως τη δολοφονία γυναικών με μοναδικό αίτιο το ίδιο τους το φύλο , ένας ορισμός που υιοθετήθηκε παγκοσμίως παρόλες τις μικρές ή μεγάλες διαφορές τόσο σε νομικό όσο και σε πολιτισμικό επίπεδο.
Ο όρος αυτός σήμερα χρησιμοποιείται στο νομικό σύστημα χωρών της Λατινικής Αμερικής όπως είναι η Αργεντινή, η Χιλή, η Κόστα Ρίκα, το Ελ Σαλβαδόρ, η Γουατεμάλα, το Μεξικό και η Δομινικανή Δημοκρατία. Όμως καμία ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν έχει συμπεριλάβει στο ποινικό της δίκαιο τη «γυναικοκτονία» ως αυτοτελές έγκλημα.
Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με απόφασή της στις 17 Δεκεμβρίου 1999, ανακήρυξε την 25η Νοεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών για να αναδείξει ένα σημαντικό πρόβλημα με παγκόσμια διάσταση. Η Ημέρα αυτή είχε καθιερωθεί ήδη από το 1981 από γυναικείες οργανώσεις, σε ανάμνηση της φρικτής δολοφονίας των τριών αδελφών Μιραμπάλ, πολιτικών αγωνιστριών από την Δομινικανή Δημοκρατία, με διαταγή του δικτάτορα Τρουχίλο στις 25 Νοεμβρίου 1960.
Σύμφωνα με την έρευνα «Global study on homicide: Gender-related killing of women and girls» (2019) που διεξήχθη από το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών Για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC), το έτος 2017 διεπράχθηκαν παγκοσμίως 87.000 δολοφονίες γυναικών, στο 58% των οποίων ο δράστης ήταν πρώην ή νυν σύζυγος/σύντροφος ή μέλος της οικογένειας. Οι περισσότερες εξ αυτών διαπράχθηκαν στην Αργεντινή, Ελ Σαλβαδόρ, Ινδία, Ονδούρα και το Μεξικό και ακολουθούν η Γουατεμάλα, Κολομβία, Βραζιλία, Ρωσία και Νότια Αφρική. Αυτό σε αριθμούς ημερήσιας συχνότητας σημαίνει ότι 137 γυναίκες κάθε μέρα δολοφονούνται από ένα μέλος της οικογένειάς τους. Σημαντικό είναι επίσης να επισημανθεί πως οι γυναικοκτονίες παγκοσμίως διπλασιάστηκαν μέσα σε ένα χρονικό διάστημα 5 ετών.
Μια μεγάλη διεθνής μελέτη, η πιο ολοκληρωμένη του είδους της μέχρι σήμερα, η οποία δημοσιεύθηκε στο ιατρικό περιοδικό «The Lancet» αποκαλύπτει πως:
Το 27% των γυναικών ηλικίας 15 έως 49 ετών στον κόσμο – περισσότερες από μία στις τέσσερις – έχουν βιώσει σωματική ή/και σεξουαλική βία από τον σύντροφό τους κάποια στιγμή στη ζωή τους.
Το 13% – μία γυναίκα στις επτά – υπέστη αυτή τη βία μέσα στον τελευταίο χρόνο. 500.000 με 2.000.000 άνθρωποι στον κόσμο, κυρίως γυναίκες και παιδιά, εκτιμάται ότι διακινούνται παράνομα κάθε χρόνο με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση και την εξαναγκαστική εργασία.
Παγκοσμίως, οι πέντε χώρες με τα μεγαλύτερα καταγεγραμμένα ποσοστά γυναικοκτονιών σήμερα είναι η Αργεντινή, το Ελ Σαλβαδόρ, η Ινδία, η Ονδούρα και το Μεξικό. Εδώ θα πρέπει επιπλέον να υπογραμμιστεί ότι το έγκλημα της γυναικοκτονίας χαρακτηρίζεται παγκοσμίως από έναν υψηλό σκοτεινό αριθμό, συνεπώς ακόμη και τα ποσοστά που έχουμε είναι απλώς ενδεικτικά της κατάστασης, και οι πραγματικοί αριθμοί είναι ακόμη μεγαλύτεροι.
Στην μεγαλύτερη έρευνα που έχει γίνει στην Ευρωπαική Ενωση για την έμφυλη βία καταγράφει ότι πενήντα γυναίκες δολοφονούνται κάθε εβδομάδα από νυν ή πρώην σύντροφό τους. Επίσης το 40% με 50% των γυναικών έχει αναφέρει κάποια μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας.
Επιπλέον, βάσει των στοιχείων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων, EIGE:
- Στην Βρετανία, κάθε τρεις μέρες δολοφονείται μία γυναίκα
- Στη Σουηδία, κάθε δέκα μέρες κακοποιείται μέχρι θανάτου από το σύζυγο ή σύντροφό της
- Στην Ισπανία, μία γυναίκα δολοφονείται κάθε τέσσερεις μέρες, περίπου 100 τον χρόνο
- Στην Γαλλία, μία γυναίκα δολοφονείται κάθε πέντε μέρες εξαιτίας κακοποίησης στο σπίτι.
Από αυτές το 1/3 μαχαιρώνεται, το 1/3 φονεύεται με πυροβόλο όπλο, το 20% στραγγαλίζεται και το 10% ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου. Το έγκλημα της γυναικοκτονίας δεν περιλαμβάνεται στη νομοθεσία καμίας ευρωπαϊκής χώρας, παρόλο που ενδιαφέρον προκαλεί πως η κακοποίηση γυναικών βρίσκεται στην πρώτη θέση των παραγόντων γυναικείας θνησιμότητας στην Ευρώπη σε ηλικιακές ομάδες 16-44.
Όσον αφορά την Ελλάδα, δεδομένου ότι τέτοιου είδους εγκλήματα αποτελούν στις περισσότερες περιπτώσεις ανθρωποκτονίες ως αποτέλεσμα ενδοοικογενειακής βίας, εμπίπτουν στον ν. 3500/2006. Συνεπώς η εικόνα του εγκλήματος με βάση τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της αστυνομίας είναι απροσδιόριστη.
Αυτό σημαίνει πως, οι υποθέσεις καταγράφονται, όμως λείπουν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτών των εγκλημάτων, που θα μας βοηθήσουν να τις κατηγοριοποιήσουμε ως τέτοιες.
Το 2021 έκλεισε με ένα τραγικό ρεκόρ καθώς κατά τη διάρκειά του 17 γυναίκες βρήκαν τραγικό θάνατο από τα χέρια κυρίως τέως ή νυν συζύγων ή συντρόφων τους, ενώ ο έως σήμερα μέσος όρος των γυναικοκτονιών κατ΄έτος ήταν 11.H έλευση του νέου έτους δεν άλλαξε σε τίποτα το δράμα που ζουν καθημερινά πολλές γυναίκες ανάμεσά μας καθώς η κακοποίηση «χτυπάει» χωρίς να υπακούει σε κριτήρια είτε αυτά είναι κοινωνικά, εκπαιδευτικά ή οικονομικά.Τους πρώτους εννιά μήνες του 2022, 17 γυναίκες έχουν χάσει τη ζωή τους, δηλαδή μία λιγότερη από όσες δολοφονήθηκαν συνολικά μέσα στο προηγούμενο έτος. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν δύο γυναίκες τον μήνα δολοφονούνται από τον σύζυγο, τον σύντροφο, τον γιο τους…
Σκιαγραφώντας το προφίλ των δραστών, κοινωνικοί λειτουργοί μιλούν για άτομα χειριστικά που δημιουργούν μια σχέση εξουσιαστική και εξαρτητική με τη σύντροφό τους. Απαιτούν από τη γυναίκα αποκλειστικότητα και την οδηγούν σταδιακά σε πλήρη απομόνωση από το υπόλοιπο κοινωνικό της περιβάλλον.
Η κ. Μαρίνα Φαρμακίδη, δικηγόρος της οργάνωσης «Διοτίμα», διευκρύνισε ότι «η μήνυση για ενδοοικογενειακη βία, δεν δημιουργεί ασυλία. Οι γυναίκες δεν μιλούν διότι φοβούνται ότι θα προκαλέσει έξαρση της βίας. Πάντα συμβουλεύουμε να βρεθεί σε ασφαλές μέρος και μετά να προχωρήσει η διαδικασία- δεν νοείται να του κάνει μήνυση και να μένουν στο ίδιο σπίτι.
Δεν υπάρχουν ακριβή δεδομένα για την έμφυλη βία στην Ελλάδα, καθώς η αστυνομία έχει ξεκινήσει την καταγραφή του φύλου του θύματος και του δράστη, όπως και τη μεταξύ τους σχέση, μόλις από το 2020.
Ωστόσο παρά τον βαρύ φόρο αίματος που πληρώθηκε από τις γυναίκες – θύματα και παρά το γεγονος ότι πλέον ο όρος γυναικοκτονία χρησιμοποιείται και επισήμως προκειμένου να περιγράψει αυτά τα ειδεχθή εγκλήματα, δεν έχει έχει ακόμα εισαχθεί στον Ποινικό Κώδικα.
Κι αυτό, ενώ από τον περασμένο Νοέμβριο με εγκύκλιό του ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου κ. Βασίλειος Πλιώτας, αναγνωρίζοντας την έξαρση των εγκλημάτων ενδοοικογενειακής βίας σε βάρος των γυναικών, ανέφερε για το έγκλημα της γυναικοκτονίας: «Με συχνότητα πλέον, σχετικές απαξιολογικές συμπεριφορές διακρίνονται από ανησυχητική, εντεινόμενη και άμετρη βία. Δεν είναι λίγες οι φορές που εξελίσσονται ακόμη και σε κατάφωρη περιφρόνηση και αυτού του υπέρτατου όλων έννομου αγαθού της ζωής, με ακραίες, δυσνόητες, χωρίς αναστολές, απεχθείς και με ιδιαίτερη σκληρότητα ανθρωποκτονίες που συνταράσσουν την κοινωνία. Με αφορμή αυτές τις καταστάσεις και στη χώρα μας, ευρέως, οι περιπτώσεις αφαίρεσης της ζωής γυναίκας, ιδίως από σεξιστικά κίνητρα, «λόγους τιμής», σκοπούς εμπορίας ανθρώπων και οικονομική εκμετάλλευση, αποδίδονται με τον όρο «γυναικοκτονία» και γίνεται λόγος για ανάγκη διακριτής τυποποιημένης ποινικής πρόβλεψης ή και για αναγωγή αυτής ως διακεκριμένης παραλλαγής της ανθρωποκτονίας του άρθρου 299 ΠΚ. Διεθνώς, σε αρκετές χώρες, καθώς το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό αλλά έχει προσλάβει παγκόσμιες διαστάσεις, υιοθετήθηκε και νομοθετικά η θεώρηση αυτή».
